Derleyen: Orhan Tüleylioğlu
Edebiyatçılar Derneği Yayınları

 Küba’da direnişin tarihi, 28 Ekim 1492’de Kristof Kolomb’un Hindistan yerine bu adayı keşfetmesiyle ya da doğrusu işgaliyle başladı. Kolomb’un “Gördüğüm en güzel ülke” dediği Küba, hemen o tarihten itibaren neredeyse 500 yıl hep çatışmalara, mücadelelere ve toplumsal direnişe sahne olacaktı.
Haiti’de kölelik 18.yüzyıl sonunda ortadan kaldırılır, hatta özgür bir siyah cumhuriyeti ilan edilirken, Küba’da kölelik ancak 19.yüzyıl sonuna doğru kaldırılabildi. Ama toplumsal ve tarımsal sorunlar devam etti. Küba İspanyolların egemenliğinden kurtulan son Latin Amerika ülkesi olurken, aynı zamanda 19.yüzyıl sonunda yükselmekte olan ABD emperyalizminin yöneldiği ilk hedef olacak, jeopolitik açıdan çevresindeki diğer adalarla birlikte ABD hegemonyası altına düşecekti.

1868’de Manuel de Cespades adında bir toprak sahibi köleliği kaldırdığını bildirip, kölelerini azad ederken, aynı zamanda Küba’nın bağımsızlığını da ilan etti. Bu olay Küba’daki egemen gruplarla, İspanyol yönetimi arasında uzun süredir devam etmekte olan çelişki ve çatışmaların bir iç savaş boyutu almasına neden oldu. İspanyollarla isyancılar arasındaki savaş 10 yıl kadar sürdü. İspanyollar bu savaşta büyük bir terör uyguladılar. İspanyol kuvvetleri kuşku duyulan herkesi asmaya ya da kurşuna dizmeye başladılar. Asılanlar arasında öğretmenler, doktorlar ve avukatlar gibi, bağımsızlık hareketini destekleyen aydın temsilcileri de vardı. Tutuklananlar arasında, o sıralarda daha 16 yaşında olan Küba’nın ünlü ozanı José Marti de bulunuyordu. José Marti çok gençken siyasete atılmış ve İspanyol yönetimiyle çatışmaya başlamıştı. Marti, 6 yıl boyunca ağır çalışma kamplarında tutsak olarak tutuldu ve  sonrasında İspanya’ya sürüldü.Yaşamının büyük bölümünü sürgünde geçirdi. Bir yandan siyasi eylemlerini sürdüren Marti, yıllarca şiirler, kitaplar ve gazete makaleleri yazdı. Siyasi etkinliği nedeniyle hep başı derde girdi ve hiçbir ülkede uzun süre kalamadı.

1895’de Küba’da başlayan ayaklanma adanın batısında başarısızlığa uğrarken, doğuda, yani Oriente eyaletinde Guillermo Moncado adında siyah bir önderin etrafında toplanan köylü isyanı başarı kazandı. 11 Nisan 1895’te Marti ve General Gomez  arkadaşlarıyla birlikte adaya çıktılar. Marti, Küba’ya gelişinden yaklaşık bir ay sonra bir çarpışma sırasında İspanyol askerlerince vurularak öldürüldüğünde 42 yaşındaydı.

Marti, yaşamını ülkesinin bağımsızlık savaşımına adamıştı. Yapıtlarında bütün despot yönetim düzenlerini ve insan haklarına karşı uygulamalarını kınamakla kalmıyor, zulme, yoksulluğa, eşitsizliğe, sömürüye  karşı da çıkıyordu. Yazıları ve şiirleriyle ateşlediği ve 1895’te Küba’ya gelerek başlattığı bağımsızlık mücadelesi ülke tarihinde çok önemli bir yer tuttu.
José Marti’yi öldüren zorbalar onun yapıtlarından taşan özgürlük ışığını, direniş türkülerini asla yok edemediler. O ışık, o direniş Castrolar’ın, Cheler’in ve Küba halkının elinde meşale oldu. José Marti bugün devrimci Küba’da ulusal kahraman olarak yaşıyor, yaşatılıyor. Ölümünün üzerinden 110 yıl geçmesine karşın, bugün sadece Küba’da değil, tüm dünyanın kahramanları arasında.
Bugün Küba her şeye rağmen bağımsızlığını ve devrimin kazanımlarını koruma mücadelesi veriyor. Eşit ve özgür bir toplumun ne kadar mümkün ve ne kadar gerekli olduğunu tüm dünyaya gösteriyor.

Bügün devrim, başta ABD olmak üzere, her şeye rağmen ayakta. Küba, kişi başına düşen öğretmen sayısı en yüksek ülkelerden biri. Farklı disiplinlerde kullanılmak üzere bilgisayar programı geliştiren, ücretsiz tıp eğitimi verilen, ücretsiz sağlık ve eğitim hakkından herkesin yararlanabildiği, IMF’ye borcu olmayan, Amerikan Doları’nı döviz olarak kabul etmeyen bir ülke Küba.
José Marti, bir siyasetçi, bir devrimci, bir eleştirmen, bir gazeteci, bir düşünür ve bir şairdi. Yazıları ve şiirleriyle ateşlediği ve 1895’te Küba’ya gelerek başlattığı bağımsızlık mücadelesi ülke tarihinde çok önemli bir yer tuttu. José Marti, yaşamını ülkesinin bağımsızlık savaşımına adamıştı. Savaşarak öldü; ardından şiirleriyle birlikte insanlığın büyük örneklerinden birini bıraktı.

Savaşçı ve Şair adlı bu kitap çok zengin bir yelpazeyi kapsayan yapıtlarıyla ve yapıtlarının odağına koyduğu savaşımıyla özgün bir yer edinmiş olan José Marti’yi tanıtmaya, yapıtlarını, düşüncesini ve yaşam serüvenini bütünlüklü bir bakışla ele almaya çalışıyor; üzerine yazılmış yazıların yanı sıra, şiirlerinden, mektuplarından ve makalelerinden seçmelere yer veriyor.